Home Galerie Berichte Inserate Shop Anlässe Links Bibliothek Feedback Club

D’Elise – oder s’Jugend-Trauma

Daniel Eberli

Nach einer längeren Pause bin ich von einem Kollegen gebeten (um nicht zu sagen: aufgefordert) worden, wieder einmal eine Mundartgeschichte über ein Fahrzeug aus meiner Jugendzeit zu schreiben. Auch bei dieser Geschichte gilt: Wenn Sie Schwierigkeiten mit der Sprache haben sollten, lesen Sie den Text laut!

Zu minere Chinder- und Jugendziit isch es – zumindescht i öisere Familie – üeblich gsii, dass d’Auto en persönliche Name gha händ. Am Vatter sis erscht Auto hät Thekla gheisse. Dä Deekaawee, wo de Nachfolger gsii isch, isch de Hansli gsii. Wurum? Ganz eifach, es Auto i so biderem grau hät eifach nume Hansli chöne gheisse! Und de zweiti Deekaawee vo mim Vatter isch de Heiri gsii. Ganz klar: Das Auto isch hell und tunkel-grüen gsii, und me kännt ja d’Gschicht „Der grüne Heinrich“ vom Gopfried Chäller. Mis erschte Auto isch au en Deekaawee tuusig gsii, schwarz mit wissem Tach, und dä hät uf de Name Nero gloset (oder zumindescht häm-mer em eso gseit.) Aber ich griiffe voor. Zwüschet ine ghört nämli no d’Gschicht vo de-r-Elise.

Um 1965 ume hät sich s’Uusschtärbe vom Zweitakt-Motor abzeichnet. D‘ Hauptgründ sind die blaue Rauchwulke gsii, wo d’Fahrzüüg mit dene Motore hinder sich häärzoge händ. Dezue sind technischi Problem cho, will d’Versüech, die Motore zum Bischpiil mit ere „Frischölautomatik“ z’modernisiere, hüüfig zu Motorepanne gfüert händ. Ganz bsunders hät d’Firma Auto Union da drunder glitte, will si i dene Jaare nume Zweitakter im Programm gha hät. S’Nachfolgemodäll vom DKW 1000S isch de F102 gsii. Das Auto hät sich so schlächt verchauft, dass d’Firma schliessli vom einschtmalige Konkurränt VW übernoo worde-n-isch. Uusgschtattet mit eme-ne Viertaktmotor isch de F102 ab 1965 als Audi 60 dänn doch no erfolgriich worde. Min Vatter, de Noldi, wo z’Dinert Pöschtler gsii isch, hät aber weder en F102, no en Audi 60 gkauft. Er hät zu de Franzose gwächslet und sich en Röno 16 zuegleit. Dank de grosse Heckchlappe und de Möglichkeit, de Rücksitz umzlegge, isch das Auto ideal gsii zum Poscht verträäge. Und ganz generell sind d’Fahreigeschafte hervorragend gsii.

Sin grosse Traum isch allerdings en Citroën Iidee gsii. Wil die aber sowohl im Aachauf, als au im Underhalt massiv höcher gsii sind, hät mini Muetter, wo d’Familiefinanze verwaltet hät, „Nei“ gseit. Bis…

Ja, bis d‘PTT für es grössers Auto au meh Kilometerentschädigungen zahlt hät. Do isch d’Muetter überschtimmt worde, und glii drufabe isch en grau-blaue Iidee 19 vor de Poscht gschtande. Natüürli en pruchte, Jahrgang 1963, und da demit 5 oder 6 jährig, aber trotzdäm…

Hüt mag sich i de Familie niemmer meh erinnere, wurum das Auto uusgrächnet Elise tauft worde-n-isch. Ë bösi Zunge hät gmeint, will die nüme ganz taufrischi Dame ab und zue e chli difisiil gsii seg. Intressant isch, das au praktisch kei Fötteli ume sind im Familie-n-Album, ganz im Gägesatz zum Léschär.

Ëmal Ix, d’Elise hät für e paar Jaar zum Dinerter Dorfbild ghört wie – ja halt ebe wie de Pöschtler. Intressanter Wiis isch si vo de „Nane“, vom Vatter sim Léschär, im Poschtbetrieb abglöst und überläbt worde, obwohl sie 15 Jaar jünger gsii isch. Aber da drüber han-i ja i de Gschicht „Am Pöschtler sini Zitrone“ scho gschribe.

Also ich weiss, dass dasmaal d’Iileitig e chli lang grate-n-isch. D’Elise isch en „Frosch“ gsii. De Volksmund hät dem Auto eso gseit, wil’s e flachi, breiti „Schnore“ und wie Forschauge uufsetzti Schiiwärfer gah hät. De Motorblock isch de gliich gsii wie bi de Vorgängermodäll Léschär und Larsch, aber druf isch en modärnere Zylinderchopf montiert gsii und vorne draa es Viergang-Getriebe. (D’Voorgänger händ nume drei Gäng gha.) Uusgschtattet mit eme Zweischtuufe-Vergaser hät de Motor im Jahr 1963 80 PS gha, und da demit rund 40% meh als s’Vorgänger-Modäll. Zäme mit em Viergang-Getriebe und de unschlagbare Ärodünamik hät das für ganz reschpektabli Fahrleischtige gsorget und d’Schpitze isch bi öppe 160 Kilometer gläge. Unvergliichbar isch au d’Schtrasselaag und de Komfort gsii, dank de hüdraulische Fäderig.

Mini Muetter hät das weniger begeischteret, ganz psunders, wil si dank em Ei-Schpeiche-Schtüürredli immer genau gsee hät, wie schnäll dass de Vatter underwägs gsii isch. (D’Begeischterig wär wahrschiinli no vil chliner gsii, wänn si gwüsst hett, dass d’Redli nume mit einere Schruube aagmacht gsii sind…)

Wo-n-er das Auto nöi gha hät, isch er emal i’s Oberland ufegfaahre. Uf em Heiwääg hät er uusgangs Pfäffike nach de 60-er-Tafle, wie-n-er seit, „e chli truckt“. Bim Bahnübergang – deet wo im Septämber 1982 en tütsche Buss wäge de offne Barriäre mit em Zuug kolidiert isch und debii 39 Mitgliider vome-n-e Turn- und Schportverein gschtorbe sind – hät er – wie-n-er sälber verzellt hät, mit de Elise abghobe. Wo d’Elise wider Bode under de Redli gha hät, heg er uf de Tacho glueget und immer noch 140 druff gha. Ich weiss nid, wievil a dere Gschicht plagieret isch, de Vatter isch elei gfahre…

No hütt tänki mit Vergnüege a die weiche Footöi, wo-me sich ganz bequem hät chöne drinine versänke wie i de guete Schtube. Zäme mit de hüdraulische Fäderig isch de Komfort vo dem Auto unschlagbar gsii. – Ämal meischtens. Ich erinnere mich da a d’Fahrt wo mich de Vatter nach de Uufnahmeprüefig a’d Vercheersschuel Sanggale z‘Frauefäld abgholt hät. Wurum er das gmacht hät, weiss i nüme. – Chänt sii, dass ich schtatt em Zuug uf Winterthur dää uf Frauefäld gnoo han. Item, d’Prüefig han-i beschtande, aber um das gaat’s jetz nid, sondern um d’Heifaart mit de Elise. I de Nööchi vo Gundetschwil hät’s plötzli g’chlöpft und dänn isch d’Frontschiibe undurchsichtig worde. Eb vo de Chelti – es isch wiit under Null gsii - , oder vome-n-e Schteii weiss i nid, uf all Fäll hät’s im Glaas luuter chlini Würfeli gää. De Vatter hät dänn vor sich es Guckloch usegschlage und mir sind eso hei gfahre. Sovil zum Thema „Komfort“. Übrigens hät de Vatter dihei d’Reschte vo de Schiibe ganz usegnoo, was am andere Taag bim Poschtverträge bi-n-ere Chundin schier e Härzbaragge uusglööst hät, wil er ihre d’Ziitig dur d’Frontschiibe use gschtreckt hät. E soo isch er öppe drei Tääg umegfahre, bis er e nöi-i Schiibe überchoo hät.

D’Elise hät aber au no anderi Mugge gha. Über Mönet hät’s abwächligswiis de Druckregler und d’Hüdraulikpumpe glupft. Öppe nach dem dritte Mal hät de Noldi d’Rächnig vo de Lindgarasch nüme zahlt, sondern nume no s’Auto, wo überhaupt nüme gfäderet hät, vor d’Wärchschtatt gschtellt. Irgend wänn hät dänn de Pelotto, wo doozmal de bescht Meggano gsii isch, wo’s i de Lindgarasch gha händ (das isch no vor em Peter Wäber sine Ziite gsii…), usegfunde, das d’Hüdraulikleitig a de Hinderachs verroschtet gsii isch. Nachdem die uusgwächslet worde-n-isch, hät d’Fäderig wider iiwandfrei funkzioniert.

Und da demit wäred-mer bim Thema Roscht. D’Elise hät groschtet wie – wie …– da findsch kän Vergliich. Vilicht hät dezue biitreit, dass sie im Winter praktisch immer i de gheizte Garasch gschtande-n-isch. Ich han emal gläse, dass d’Auto bi öppe 15 Grad am schönschte roschted. „Was zu beweisen war“, chönt me da säge. Grad öppe sovil hät’s i de Garasch öppe gha, wil sie ja au als Lagerruum für d’Poschtphäckli dienet hät.
Ich mag mi erinnere, dass mir une a de Türe Bläch mit Popniete anegmacht händ. Di hindere Kotflügel, wo porös gsii sind wie-n-es Schpaghetti-Sieb, hämmer grosszügig mit Schpachtel überzoge. Leider isch de Schpreidooselagg nid „kompatibel“ gsii mit dem Schpachtel. Das hät dezue gfüehrt, dass de Lagg nie richtig tröchnet hät und bis a’s Ändi vo de Tääg vo de Elise chläberig blibe-n-isch. Me hät de Schtaub gar nüme chöne abwäsche…

S’Thema Roscht isch aber da demit nanig abghaagget. No schlimmer als d’Türe und d’Kotflügel isch de Rahme zwäg gsii. Dezue isch cho, dass es am Vatter emal bim Poschtverträge en Schachtteckel under-em Auto gcheert hät. Dä hät eine vo de Längsholme platt truckt, was – wie me so schön seit – d’Schtabilität vom Auto negativ be-iiflusst hät. Wänn de Vatter amigs i de Wienachtsziit s’Auto für d’Tuur mit Päckli gfüllt gha hät, hät er nach em Fiirabig müesse de Wageheber i de Mitti under’s Auto schtele, zum’s wiider e chli grääde, wil susch sämtlichi Türe gchlämmt händ.
Zum Thema „Roscht und Citroën“ chunnt mer da no en anderi Gschicht in Sinn. Ich glaube, da chan-i kurz abschweife.

Mir händ en liebe Kolleg gha, wo mit sindere Familie z’Basel gläbt hät. Leider isch er vor eme-ne Jaar gschtorbe. Er hät um 1980 ume en Döschwoo gha, und dä hät e chli Roscht am Bodeblääch gha. Bime-ne Psuech z’Basel hät er mich gfröget, öb ich ihm deet es Loch chön zue schweisse, und ich han gseit, natüürli, er söll emal verbii choo. Ich bin zwar nid de gebohreni Carrossiee, aber es isch ja nume um de Bode ggange, und nid um e Schönheitsoperazion.

Es isch dänn fasch es Jaar vergange, bis de Döschwoo uf Diinert choo isch. De Bode vor em Fahrerplatz hät nume no uf zwo Siite ghebet, und bim Brämse isch de Sitzbank schpürbar nach hine gkippet. Ich ha dänn es Bläch abgkantet und das wele ine a de Tüürschwele und am Bode aaschweisse. Schutzgas-Aalaag han-i no käni gha, und drum han-i d’Autogeen-Aalaag gnoo. Wo-n-i mit de Flamme vom Schweissbränner vo ine a di roschtig Tüürschwele ane cho bin, hät’s ussedra „pfft‘ gmacht und d’Farb isch ewägg gsii. Und under de Farb isch nüt meh gsii! „Nüüt“ isch nid grad vill, zum es Blääch aaschweisse, also han-i müese e nöi-i Türschwele mache. Für das han-i aber zwenig Bläch am Lager gha, und es isch Samschtig gsii. Nach längerem Sueche isch mer dänn es alt’s Oferohr i d’Händ choo, und us dem han-i e nöi-i Türschwele tängelet. A dere han-i de Bode chöne aaschweisse. Am Schluss hät’s no ganz ordeli uusgsee – und vor allem: Es hät ghebet. Wo de Kolleg allerdings zwei Jaar schpöter s’Uufgebot zum Vorfüehre übercho und mich gfröget hät, öb er ächt eso s’Auto chön go zeige, han-ich ihm dänn doch abgraate… Eso hät me dozmaal Auto repariert. Es isch au völlig normal gsii, dass es Auto mit sächs oder sibe Jaahr en Roschthuufe gsii isch, und zääh Jaahr isch scho es biblisches Alter gsii, ämal für es Alltagsauto.
Aber zrugg zur Elise.

Hin und wider hät dä Papi mir erlaubt, mit de Elise z’fahre – mit sinere Begleitig au uf de Schtrass, obwoll ich do no lang nid 18-i gsii bin. Ich han au sälbschtändig amig’s d’Auto gwächslet. Ei Garasch, ebe, di beheizti, isch uf de gliiche-n-Ebeni gsii wie’s Poschtbüro, di zweiti im Chäller. Und wil de Léschi und de Iidee uf Wächselnummere gloffe sind, hät me die Auto ab und zue emal müese zügle, was ich natüürli mit em gröschte Vergnüege gmacht han. Das isch gar nid eso eifach gsii, wil d’Iifahrte um 90 Grad versetzt gsi sind und zudem uf e Dischtanz vo weniger als 10 Meter d’Höchi vo eim Schtockwärch hät müesse-n-überwunde wärde. Fürsi und au retuur Aafaahre am Bärg hät-me deet müese chöne, und au retuur fahre nach Rückschpiegel, wil me bim hindersi berguuf-fahre im Heckfänschter nume de Himel gsee hät.

Emal ame-ne Wintertaag hät bi de Elise en Aatriibswäle gschtreikt. Wil de Noldi hät müese go Poscht verträge, hät er si i di under Garasch gschtellt und isch mit dem Léschär ggange. Jetzt hämmer aber s’Probleem ghaa, dass d’Elise ohni Aatriib une ame-ne schteile Hoger gschtande-n-isch. Das schweri Auto deet ufe-z-schleike isch fasch unmögli gsii. Mir isch dänn in Sinn cho, dass d’Citroën ID und DS ja ineligendi Schiibebrämse gha händ. Ich ha tänkt, mit e chli Glück chönt’s funkzioniere, dass me d’Handbräms, wo au uf’d Vorderachs ggange-n-isch hett chöne e chli aazie und dass genau uf de kabutte Siite d’Bräms früener blockiert, eso dass me hett chöne ufefahre. – Zueggäh: E chli en-abetüürlichi Vorschtellig, aber immerhin en Versuech wert.
Mittlerwiile isch öppe-n-e Wuche vergange gsii, und d’Batterii vo de Elise isch bi däm chalte Wätter z’schwach gsii, zum de Motor dureträie. Aber für was händ die alte Zitrone dänn es Kurbelloch? Ich han d’Kurble ine gschteckt und aagfange träie. D’Elise hät nid wele aalaufe, und ich mues d’Gschicht da e chli abchürze. Wän-i-si gwüssermasse im Massschtab eis zu eis wür verzelle, gäng das vill z’lang.

Uf all Fäll han-ich trotz de zäh Grad under Null gschwitzt, das mir de Schweiss nume eso abeggloffe-n-isch. Min Grind isch aber härter gsii, und äntli hät d’Elise de Widerschtand uufgeeh und isch doch no aagloffe. Ich übertriibe aber nid, wän ich verzelle, dass ich d’Elise vo Hand i de Hüdraulik ufepumpet han!

Wo de Motor gloffe-n-isch, bin ich i’s Auto ghocket, ha de erscht Gang iigleit und d’Kupplig cho laa. Wie erwartet, isch d’Elise schtaa blibe, und me hät vorne ghört öppis raffle. Ich han dänn d’Handbräms aazoge. Aber wäge de chalte Finger und de müede Muskle han-i de Hebel nid richtig im Griff gha. Ich han z’erscht z’fescht zoge-n-und dänn isch mer de Hebel us de Finger grutscht. Vorne ine hät’s öppis verchlämmt – und d’Elise hät en Satz nach vorne zur Garasch uus gmacht. Ich bi zwar verschrocke, han aber rasch reagiert und Gas gee. Ime-n-e Affezah bin ich das Schtützli uuf und um de Boge-n-ume und dänn bin-i vor de Poscht uf d’Bräms gschtige und han en Schwarze zoge. Min Vatter hät dänn eso sogar bis i d’Lindgarasch uf Winterthur chöne fahre. Deet hät sich usegschtellt, dass sich im Glänk e Schruube glöst hät. Die hät’s bi minere Akzion verchlämmt, und drum hät d’Aatriibswäle no funkzioniert.

Churz bevor me d’Elise uf de Abbruch pracht hät, hät’s namal en Episode gäh:
Mir händ Bsuech gha vome-ne Amerikaner-Schtudänt. Ich weiss gar nüme, warum dä bi öis glandet isch. – Isch ja gliich. – Er hät öppis wele vo de Gegend um Winterthur ume gsee, und drum hät öis de Noldi erlaubt, mit de Elise, wo eigetli bereits i de letschte Züüge gläge-n-isch, en Uusfahrt z’mache. Trotz de Altersbeschwärde vo dem Auto isch de Amerikaner begeischteret gsii. Scho klaar: Vergliche mit dene amerikanische Schaukle mit Blattfädere, isch die Zitrone natüürli gsii wie-n-es Fahrzgüüg vo-me-ne andere Schtärn! De Noldi hät allerdings schier es Härzchriesi überchoo, wil mir erscht gäge-n-Aabig wider hei choo sind. – Nei, nid wil er Angscht ghaa het um d’Elise, aber wil d’Elise immer no Winterpnöö mit Schpeiks montiert gha hät, und debii isch es doch scho Juni gsii!

Als Liebhaber vo Citroën-Oldtimer wird ich natüürli immer wieder gfröget, ob ich mir nid au en Iidee oder e Deäss wett zuelegge. Wä-me die Gschichte um d’Elise gläse hät, wird me verschtaa, das ich da zrugghaltend bin. Ich han da es Jugend-Trauma, so-z’säge en Psüchoknax. Und wil ich bis jetzt mis Gält lieber i d’Garasch inweschtiert han, als i Psüchiater-Schtunde, schtönd halt ebe anderi alti Zitrone umenand, und (no) kei Überläbendi us de unmittelbare Verwantschaft vo de-r-Elise… Nume-n-uf mim Nachttischli schtaht es Modäll im Massschtab 1 zu 18, zur Erinnerig a d‘Elise!

Citroën DS Modell

Weitere Mundartgeschichten von Daniel Eberli:

Am Bliibler_Heiri sin DKW
Am Gloggi sin Röno vier
Am Pöschtler sini Zitrone
De BeeBee ihres Wägeli